 |
| Đ/c Trần Ngọc Đường trình bày tại Hội nghị tập huấn "Kỹ năng Lập pháp" tại TpHCM |
Tiếp xúc cử tri – cơ hội để phổ biến, tuyên truyền pháp luật cho cử tri
Là đại biểu Quốc hội của tỉnh Kiên Giang trong hai nhiệm kỳ, qua tiếp xúc, gần gũi, gắn bó với cử tri tôi thấm nhuần một điều rằng cử tri, đặc biệt các cử tri vùng sâu, vùng xa rất cần các kiến thức, thông tin về pháp luật, nhất là những thông tin liên quan đến quyền và lợi ích, đến đời sống và công việc của họ. Chính vì vậy, trong các cuộc tiếp xúc cử tri, trên cơ sở những dự án luật đã được thông qua tại kỳ họp, tôi đã cố gắng đi sâu, chọn lọc những nội dung liên quan trực tiếp, sát sườn với đời sống người dân nơi mình đến tiếp xúc để báo cáo với bà con. Tôi còn nhớ tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội Khóa XI thông qua Luật Thủy sản, tôi đã chủ động đề nghị với Đoàn đại biểu Quốc hội của tỉnh Kiên Giang bố trí cho tôi đi tiếp xúc tại những nơi bà con sinh sống chủ yếu bằng nghề thủy sản, để có dịp phổ biến Luật Thủy sản. Nhiều chính sách mới về thủy sản thể hiện trong Luật được bà con cử tri vui mừng đón nhận, nhưng cũng cần ghi nhớ nhiều nghĩa vụ khi hành nghề thủy sản. Mỗi kỳ họp Quốc hội đều thông qua một số luật. Đại biểu Quốc hội khi tiếp xúc cử tri cần chú ý đến đối tượng cử tri mà có luật phải dừng lại nói nhiều, có đạo luật chỉ giới thiệu qua để biết. Ví dụ, tiếp xúc cử tri ở thành phố, thị xã thì chú ý đến các luật về đầu tư, doanh nghiệp, bảo vệ môi trường, luật về thuế… Đối với nông dân, chú ý luật đất đai, Luật hợp tác xã, Luật dân sự, Luật hôn nhân, gia đình, Luật Phòng chống bạo lực gia đình… Phổ biến pháp luật thông qua tiếp xúc cử tri là dịp để đại biểu Quốc hội chuyển tải những gì tinh túy nhất trong đạo luật vừa được Quốc hội thông qua, lại vừa phải nắm bắt được đặc điểm của đối tượng người nghe để dừng lại nói sâu, nói kỹ một số nội dung của luật thuộc về quyền và nghĩa vụ liên quan đến người nghe.
Tiếp xúc cử tri cơ hội để giải toả những bức xúc của bà con
Trong hầu hết các lần tiếp xúc cử tri đều có hiện tượng phổ biến là bà con cử tri luôn phàn nàn về đời sống còn khó khăn, luôn mong muốn Nhà nước phải đầu tư nhiều hơn nữa về điện, đường, trường, trạm…và cũng không phải là hiếm trường hợp bà con yêu cầu đòi hỏi đại biểu phải làm thế này, phải làm thế kia… dường như đại biểu Quốc hội làm được mọi việc mà chưa làm để đưa lợi ích về cho cử tri. Đại biểu Quốc hội lúc đó là người đại diện cho cử tri cả nước phải đứng ở tầm nhìn vĩ mô, khái quát để giải thích cho bà con hiểu, để bà con thấy được tình hình chung của cả nước, của các vùng miền khác để có sự thông cảm, chia sẻ lẫn nhau. Cũng qua cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội cần giải thích cho bà con hiểu, Quốc hội cũng có những quyền hạn theo luật định chứ không phải cứ Quốc hội, cứ đại biểu Quốc hội thì có thể giải quyết được mọi việc, giải quyết được mọi vướng mắc, bức xúc của cử tri. Nhưng đồng thời trước những vấn đề cử tri phản ánh, đại biểu Quốc hội phải phân loại vấn đề nào thuộc trách nhiệm của địa phương thì giao trách nhiệm cho chính quyền địa phương giải quyết, vấn đề nào thuộc bộ, ngành trung ương thì đại biểu ghi nhận và phản ánh và vấn đề nào mà người dân có thể chủ động phát huy tính tích cực tự giải quyết được thì đại biểu khuyến khích và chỉ ra giải pháp để giúp bà con làm mà không nên dựa dẫm ỷ lại cấp trên. Đại biểu Quốc hội mà chỉ lắng nghe, rồi ghi nhận không thể hiện được chính kiến của mình thì tiếp xúc cử tri như vậy hoàn toàn là một cuộc tiếp xúc cử tri bị động không có ý nghĩa thiết thực.
Tôi còn nhớ những lần đi tiếp xúc cử tri ở vùng sâu, vùng xa ở rừng U Minh Thượng thuộc ba huyện của bán đảo Cà Mau, ở đây đời sống của bà con nông dân còn nghèo khổ, đi lại khó khăn. Nhưng tôi cũng nhìn thấy tiềm năng nhiều lắm, đất đai mênh mông, rừng tràm, rừng đước bát ngát… Tôi đã kể chuyện cho bà con nghe về đồng bào vùng sâu, vùng xa ở các tỉnh Bắc Kạn, Hà Giang, Lai Châu, Sơn La… mà có dịp tôi đến. Ở đấy bà con siêng năng, chăm chỉ làm ăn nhưng nghèo lắm, nghèo hơn đồng bào ở vùng U Minh Thượng nhiều. Vì tiềm năng đất đai nghèo nàn. Nhiều nơi “sống trên đá, chết nằm trong đá” nhưng họ cũng phấn đấu xây dựng làng bản phát triển… Cử tri của 3 huyện của bán đảo Cà Mau khi được nghe kể về đời sống ở nhiều nơi còn khó khăn hơn, nên bà con thông cảm, chia sẻ…
Trong các cuộc tiếp xúc, cử tri có rất nhiều ý kiến khác nhau, thể hiện những bức xúc của cá nhân về lợi ích này nọ không được đáp ứng. Có những bức xúc của cá nhân, của địa phương, thôn ấp; bức xúc về thời cuộc… Một mặt, đại biểu Quốc hội phải giải tỏa những bức xúc đó thông qua giải thích chính sách pháp luật, thông qua việc chỉ ra trách nhiệm cho các cấp có thẩm quyền, đồng thời có bức xúc không đúng, phải uốn nắn, chỉ ra cho cử tri. Mặt khác, đại biểu Quốc hội phải lựa chọn chắt lọc từ những bức xúc của cử tri để khái quát thành những bức xúc mang tính đại diện của đông đảo cử tri để hình thành các tư liệu sống của thực tiễn, góp phần xây dựng chính sách pháp luật. Nếu đại biểu Quốc hội nghe và phản ánh một cách nguyên bản các ý kiến kiến nghị cử tri mà không có sự gia công suy nghĩ, không có sự đầu tư trí tuệ, chất xám của mình thì các ý kiến kiến nghị đó còn rất “thô” mới chỉ là ý kiến kiến nghị của từng cá nhân chưa phải là ý kiến mang tính đại diện. Nếu như vậy, các ý kiến của cử tri không thể tác động để trở thành chính sách, thành pháp luật được. Trong quá trình tiếp xúc cử tri, lắng nghe ý kiến cử tri để từ đó đại biểu Quốc hội khái quát thành ý chí chung của đông đảo cử tri trong xã hội để có sự tác động ở tầm vĩ mô thì tiếp xúc cử tri mới có ý nghĩa. Quốc hội là nhân dân trong mối quan hệ với cơ quan Nhà nước khác. Nhưng Quốc hội lại chính là Nhà nước trong mối quan hệ với nhân dân, thay mặt nhân dân để có tiếng nói với Chính phủ, với các cơ quan tư pháp.
Chủ động trong tiếp xúc cử tri
Mục đích quan trọng trong tiếp xúc cử tri là để gần dân, hiểu dân. Nhưng nếu chỉ gần dân mà không mang lại lợi ích cho dân thì chỉ tốn kém tiền của của Nhà nước, tốn kém thời gian và phụ lòng mong mỏi của cử tri. Muốn đưa được lợi ích cho cử tri đại biểu Quốc hội phải rất chủ động trong việc tiếp xúc cử tri, chủ động trong đề xuất địa điểm, đối tượng cử tri, nội dung cần báo cáo… Đại biểu không ngại đến các điểm nóng trên địa bàn. Tại đây, đại biểu có điều kiện hiểu sâu, hiểu đầy đủ, chính xác chính sách pháp luật do mình đặt ra đi vào cuộc sống như thế nào để từ đó đại biểu có thể thẳng thắn đối thoại với cử tri. Mỗi cuộc tiếp xúc đại biểu cần định trước cho mình những vấn đề, những nội dung cần tập trung đối thoại cho dân nghe, dân hiểu. Không thuyết trình tràn lan, cần có chủ đề định trước cho mỗi cuộc tiếp xúc.
Để tiếp xúc cử tri thật sự có hiệu quả cần chuyển tiếp xúc theo địa bàn xã, phường thành tiếp xúc theo thôn, xóm, ấp, tổ dân phố. Đồng thời đại biểu phải chủ động về nội dung, chủ động khêu gợi, đối thoại về những vấn đề đặt ra. Có như vậy, tiếp xúc cử tri mới có hiệu quả- Đại biểu Quốc hội hiểu dân, dân hiểu đại biểu. Và như vậy, đại biểu mới làm tốt vai trò đại diện của mình trong việc thực hiện các chức năng của Quốc hội.
Viết theo lời kể của GS.TS Trần Ngọc Đường
Nguyên Phó Chủ nhiệm VPQH, ĐBQH Khóa X, XI |